Hiện vật thứ ba là một sách phong bằng bạc mạ vàng, trước đây thuộc sưu tập của ông Hồ Đình Xuân ở Pháp, được đưa ra bán đấu giá ở Paris vào ngày 12.12.1996 với giá 9.500 francs. Đây là sách phong do vua Thiệu Trị tấn phong cho vợ là bà Vũ Thị Viên, từ hạng Lương tần lên hạng Lương phi vào năm Thiệu Trị thứ 6 (1846). Sách gồm 5 tờ 10 trang, kích thước 23cm x 14cm. Theo sách Khâm định Đại Nam hội điển sl do Nội các triều Nguyễn biên soạn, thì sách phong cho các phi được làm bằng bạc mạ vàng, dài 5 tấc 4 phân (21,60 cm), rộng 3 tấc 2 phân 4 ly (12,96 cm), với hai tờ bìa khắc hình rồng mây, bên trong có 3 tờ sách khắc sách văn. Như thế, sách phong cho Lương phi Vũ Thị Viên có kích thước lớn hơn. Đây là một điều khá đặc biệt.

BVTN_Anh_05

Nguyên văn sách văn như sau:

 

   

 

 

 

Phiên âm:

Duy Thiệu Trị lục niên tuế thứ Bính Ngọ, chính nguyệt, Đinh Tị sóc việt nhị thập nhật

                                                                                                                        Bính Tí

Thừa thiên hưng vận

Hoàng đế nhược viết

Trẫm duy

Vương hóa sở tiên, chính thủy hệ nghi hình chi chuẩn

Bang gia hữu khánh, tự nội long ân cách chi thi

Cốc đán tải quyên, ôn luân đản bá

Quyến duy

Lương tần Vũ thị

Huân hiển lệnh phiệt

Thục thận trinh tư

Đoan trang mậu địch phương huy, nội trị tán túc ung chi hóa

Kiền khác di đôn ý hạnh, thượng sự nhàn uyển thuận chi nghi

Di du thượng úy Từ nhan

Gia mỹ điệp thừa vinh mệnh

Trị Trẫm sơ đăng thọ cổn, thi ân tằng phổ thí hoàn doanh

Tư kim ngưỡng thể hồng từ, tự đức nghi long vu chương cổn

Thức kê di điển

Dụng xỉ thù bao

Tư đặc tấn phong nhĩ vi Lương phi

Phi kỳ:

Chỉ phụng vinh quang

Lẫm tuân thành huấn

Nhu nghi hữu mục khác tuần củ phạm dĩ vô vi

Phúc chỉ phương lai thượng tịch ấm hưu vu phất thế

Dịch nghĩa:    

Vào niên hiệu Thiệu Trị thứ 6, năm Bính Ngọ, tháng Giêng, đã vượt ngày Sóc (mồng 1)

                                                                         Đinh Tị được 20 ngày, là ngày Bính Tí

Thừa thiên hưng vận

Hoàng đế ban rằng:

Trẫm nghĩ:

Vương gia giáo hóa ưu tiên lấy biểu nghi làm chuẩn mực

Khánh lễ quốc gia, theo phép ra ân lớn tự bên trong.

Chọn được ngày lành

Ban ra Ân chiếu

Đoái nghĩ Lương Tần họ Vũ:

Con nhà danh giá công lao

Tư cách đằm thắm thận trọng

Đoan trang tốt đẹp hết sức trợ giúp cung cấm, dạy bảo thuận hòa

Cung kính nết hạnh, dốc lòng phụng thờ bề trên, dịu dàng khuôn phép

Vui vẻ chiều ý đức Từ1

Khéo khôn nhận đầy sủng mệnh.

Đúng dịp Trẫm mới lên tuổi thọ2, nên ân ban khắp chốn đất trời

Nay đang cậy đức lớn đức Từ, cần lớn lao để thêm long trọng

Dựa theo phép tắc

Để ngợi khen riêng

Nay đặc biệt tấn phong ngươi là Lương phi

Phi hãy:

Cung nhận tiếng khen

Kính tuân giáo huấn

Thuận kính đúng theo khuôn mẫu, không có điều lầm lẫn

Phúc lành mới được nương nhờ, còn mãi chở che

Kính thay!3

Theo sách Nguyễn Phúc tộc thế phả, Lương phi Vũ Thị Viên là vợ thứ của vua Thiệu Trị và con gái của Phó vệ úy Vũ Hữu Lĩnh, người huyện Hương Trà (tỉnh Thừa Thiên). Bà sinh ra 4 hoàng tử: Nguyễn Phúc Hồng Hưu (Gia Hưng vương), Nguyễn Phúc Hồng Kiện (An Phúc quận vương), Nguyễn Phúc Hồng Bàng, Nguyễn Phúc Hồng Thụ, và 2 hoàng nữ: Nguyễn Phúc Ý Phương (Đồng Phú công chúa), Nguyễn Phúc Minh Tư. Cho đến nay, sách phong Lương phi Vũ Thị Viên là sách phong duy nhất bằng bạc mạ vàng vẫn còn tồn tại, vì ở Việt Nam và hải ngoại, người ta chỉ còn trông thấy một số đồng sáchthể sách (sách lụa) mà thôi, chủ yếu mang niên hiệu từ đời Tự Đức trở về sau.

1. Chỉ Thuận Thiên Cao hoàng hậu

2. Lúc này vua Thiệu Trị đúng 40 tuổi, nên mới dùng sơ thọ

3. Tác giả bài viết chân thành cám ơn nhà nghiên cứu Vĩnh Cao đã phiên âm và dịch nghĩa sách văn này.